Een trek kan opkomen als een golf, midden op de middag of laat op de avond, ook als je al weken of maanden aan je herstel werkt. Op zo'n moment zoeken veel mensen iets wat ze zelf kunnen doen, naast de zorg die ze al krijgen. Adem kan daar een plek krijgen: niet als behandeling en niet als manier van afkicken, maar als rustig anker dat je oefent. Afkicken zelf hoort onder medische begeleiding. Dit artikel gaat over wat je daarnaast kunt doen, op concrete momenten.
Stoppen met alcohol, benzodiazepinen (slaap- en kalmeringsmiddelen) of opioïden kan gevaarlijke ontwenningsverschijnselen geven. Overleg daarom altijd met je huisarts of de verslavingszorg voordat je stopt of minder gaat gebruiken. Hoe het zenuwstelsel en verslaving samenhangen, lees je in wat je lichaam onthoudt over verslaving. Een bredere, meer beschouwende kijk vind je in verslaving als portaal naar heelheid. Dit stuk blijft bij de praktijk: de trek-golf, een dagelijks ritme, moeilijke avonden en naasten die willen helpen.
De trek-golf herkennen en een anker leggen
Een trek is vaak meer dan een gedachte. Je kunt hem ook in je lijf voelen: onrust in je borst, een droge mond, handen die iets willen doen. Het beeld van een trek-golf past daarbij, want zo kan het voelen: hij bouwt op, bereikt een hoogtepunt en zakt daarna weer. Je hoeft die golf niet weg te duwen of te verslaan. Je mag hem opmerken terwijl je ademt.
Een eerste anker is benoemen wat er gebeurt, zonder erin te verdwijnen. Zeg het hardop of in jezelf: "Er is een trek." "Mijn hart gaat sneller." "Ik wil opstaan." Dat is geen truc. Het verplaatst je aandacht van de drang naar wat je op dit moment voelt, en geeft je een paar seconden ruimte voordat je iets doet.
Hypothetisch voorbeeld: iemand zit 's avonds alleen op de bank, de dag is voorbij en de gedachte aan een drankje komt op. In plaats van meteen naar de keuken te lopen, zet diegene de voeten op de grond, benoemt de trek en begint aan een van de rustige oefeningen hieronder. Dat is geen garantie dat de trek verdwijnt. Het is een pauze waarin je zelf weer kunt kiezen.
Pro-tip: Kies vooraf één vaste zin om de golf te benoemen, bijvoorbeeld "Dit is een trek-golf, die mag er zijn." Hoe bekender de zin, hoe makkelijker hij je te binnen schiet als het spannend wordt.
Omgaan met trek bij afkicken: vier rustige ademoefeningen
Hier staan alleen rustige, veilige technieken. Geen hyperventilatie, geen langdurig verbonden ademen, geen Wim Hof-achtige rondes en geen adem inhouden als kern. Elke oefening duurt 3 tot 5 minuten; korter mag altijd. Stop eerder als je duizelig wordt, tintelingen voelt, benauwd wordt, paniek voelt of pijn hebt: adem dan gewoon door in je eigen tempo, open je ogen, beweeg een beetje en zoek hulp als het niet zakt. Deze oefeningen zijn een aanvulling, geen vervanging van zorg.
1. Verlengde uitademing
Houding: ga zitten met je voeten plat op de grond, of lig op je rug met je knieën gebogen. Adem rustig in door je neus, ongeveer 4 tellen, en adem langzamer uit, 6 tot 8 tellen, door je neus of zacht door je mond. Duur: 3 tot 5 minuten. Voor sommige mensen voelt een langere uitademing rustiger aan. Stopregel: word je duizelig of krijg je tintelingen, adem dan weer gewoon en wacht tot het voorbij is.
2. Coherent ademen
Houding: zit rechtop maar ontspannen, of lig op je rug. Adem in een gelijkmatig ritme van ongeveer 5,5 tot 6 ademhalingen per minuut, bijvoorbeeld 5 seconden in en 5 seconden uit. De timer voor coherente ademhaling kan het tempo voor je aangeven. Duur: 3 tot 5 minuten. Meer over deze vorm van ademen lees je in hartcoherentie trainen en meten. Stopregel: voel je paniek of benauwdheid, laat het ritme dan los en keer terug naar je gewone ademhaling.
3. Tellen of benoemen
Houding: zit comfortabel, je handen op je bovenbenen of op je buik. Adem in je eigen tempo, zonder iets te veranderen, en tel elke uitademing: één, twee, tot tien, en begin dan weer bij één. Liever geen getallen? Benoem dan zacht "in" en "uit". Duur: 3 tot 5 minuten. Het tellen geeft je aandacht een houvast zonder dat je iets hoeft te forceren. Stopregel: raak je onrustiger in plaats van rustiger, of voel je tintelingen, open dan je ogen, kijk om je heen en adem gewoon.
4. Samen ademen met een naaste
Houding: zit naast elkaar, allebei met je voeten op de grond. Jij bepaalt het tempo; de ander ademt rustig mee of zit er gewoon bij. Er hoeft niets gezegd te worden. Duur: 3 tot 5 minuten. Stopregel: voelt een van jullie zich ongemakkelijk of merkt iemand lichamelijke signalen, dan stoppen jullie allebei en ademen jullie gewoon door.
Zoek je meer algemene oefeningen voor spanning in het dagelijks leven, kijk dan bij vijf ademhalingsoefeningen tegen stress.
Pro-tip: Oefen eerst op een rustig moment, niet pas als de trek al hoog is. Kies één oefening die prettig voelt en houd die een week aan, zodat hij vertrouwd is wanneer je hem nodig hebt.
Urge surfing: bij de golf blijven zonder te gebruiken
Urge surfing komt uit het werk van Marlatt rond terugvalpreventie. Het idee is dat je bij de trek blijft terwijl hij opkomt en weer zakt, zonder ernaar te handelen, alsof je op een golf meebeweegt in plaats van ertegen te vechten. Adem kan daarbij je anker zijn. Je richt je aandacht op wat je voelt en op je uitademing, en je laat de drang er zijn zonder dat je er iets mee hoeft.
Het onderzoek hiernaar is nog klein. In een studie van Bowen en Marlatt (2009) met 123 studenten die rookten, kreeg een deel van hen een korte instructie in deze manier van omgaan met trek (PubMed). Hun trek was daarna niet minder sterk dan in de vergelijkingsgroep, maar in de zeven dagen erna rookten ze wel minder sigaretten. Dat is een voorlopige uitkomst, bij rokers en niet bij mensen die afkicken van alcohol of drugs.
In de praktijk kan het zo gaan. Je merkt de trek, gaat zitten en doet een van de rustige oefeningen hierboven, 3 tot 5 minuten. Daarna kijk je opnieuw: is de trek er nog, hoe sterk is hij nu, wat heb je nodig? Je hoeft dus niet lang te blijven ademen. De korte oefening is een anker; het moment erna is een moment om opnieuw te kiezen, bijvoorbeeld om iemand te bellen, een stuk te wandelen of contact op te nemen met je behandelaar.
Pro-tip: Zet na je oefening een korte wekker van een paar minuten, niet om langer te ademen, maar als herinnering om even stil te staan en opnieuw te kiezen wat je nu nodig hebt.
Wat onderzoek naar ademhaling en trek laat zien
Er is onderzoek naar ademhaling bij middelengebruik, maar het is jong en anders opgezet dan de oefeningen in dit artikel. Een meta-analyse van Roxburgh en collega's in het tijdschrift Addiction (2026) bundelde studies naar gecontroleerd ademen en biofeedback op hartritmevariabiliteit (HRV), deels met biofeedbackapparatuur (meta-analyse in Addiction). De deelnemers gebruikten alcohol, drugs of nicotine. Op trek was het effect klein maar consistent (Hedges' g = 0,30, over 12 studies met 696 deelnemers). Of het iets doet voor ontwenningsklachten, bleef onzeker.
Een fase 2-studie van Eddie en collega's in JAMA Psychiatry (2025) volgde 120 volwassenen in vroeg herstel die al in behandeling waren (PubMed). Acht weken lang oefende de ene groep met een draagbaar biofeedbackapparaat naast de gebruikelijke behandeling; de andere groep kreeg alleen de gebruikelijke behandeling. In de biofeedbackgroep namen negatieve gevoelens en trek meer af, en er waren minder dagen met gebruik. Volgens de onderzoekers moet dit nu verder onderzocht worden in een grotere fase 3-studie.
Dat is bemoedigend, maar het zegt niet dat de oefeningen hierboven hetzelfde doen. Een apparaat met biofeedback naast behandeling is iets anders dan een paar minuten rustig ademen thuis. Onderzoek naar losse, rustige ademoefeningen zonder apparaat tijdens acute ontwenning is er voor zover bekend nog niet. Adem is hier dus een rustige aanvulling, geen behandeling.
Pro-tip: Neem een onderzoek dat je leest mee naar je behandelaar en vraag wat het voor jouw situatie betekent. Zo wordt nieuwsgierigheid een gesprek, in plaats van een experiment dat je alleen aangaat.
Een dagelijks ritme en moeilijke avonden
In vroeg herstel zijn de avonden vaak het lastigst, omdat de structuur van de dag wegvalt. Een vast ademmoment kan dan een ritme geven, bijvoorbeeld na het eten of voor het slapen. Het hoeft niet lang te duren: een van de oefeningen hierboven, 3 tot 5 minuten. Sommige mensen koppelen het aan iets wat ze al doen, zoals thee zetten of een korte wandeling.
Een vaste ademplek helpt ook: dezelfde stoel of hetzelfde plekje op de bank, met je voeten op de grond. Dan hoef je op een onrustig moment niet na te denken waar je gaat zitten. Adem kan zo naast andere dingen in je dag staan: afspraken met je behandelaar, steun van mensen om je heen, beweging en een herkenbare dagindeling. Het is geen rangorde. Wat past bij wat je al doet, is genoeg om mee te beginnen.
Hypothetisch voorbeeld: iemand merkt dat de onrust tussen acht en tien uur 's avonds het sterkst is. In plaats van de avond te "overleven", plant diegene een kort ademmoment en een telefoontje met een naaste of coach. Dat is geen garantie, wel structuur. Wordt de onrust te groot of komen er gedachten aan terugval, neem dan contact op met je huisarts of de verslavingszorg.
Pro-tip: Zet je ademmoment in je agenda of hang een briefje op de koelkast. Een zichtbare herinnering maakt het makkelijker, juist op dagen dat de zin ontbreekt.
Naasten die willen helpen
Een partner of familielid wil vaak iets doen. Helpen betekent hier uitnodigen, niet pushen of controleren. Een uitnodiging kan zijn: "Wil je een paar minuten samen rustig ademen?" of "Ik zit naast je, als je wilt." Zegt de ander nee, dan is dat ook goed. Samen ademen kan een moment van contact zijn zonder dat er iets opgelost hoeft te worden, en zonder dat je over de verslaving hoeft te praten.
Ook als naaste heb je je eigen grenzen. Het is niet jouw taak om de ander beter te maken. Je mag zeggen dat je even niet over de verslaving wilt praten, of dat je liever alleen bent. Voor naasten is steun ook belangrijk; vraag bij de verslavingszorg of je huisarts welke hulp er voor jou is. Je hoeft het niet alleen te dragen.
Pro-tip: Spreek op een rustig moment samen af wat helpen betekent. Bijvoorbeeld: "Als ik onrustig word, mag je vragen of ik wil ademen, maar je dringt niet aan."
Afkicken onder medische begeleiding: grenzen en veiligheid
Ademwerk is een mogelijke aanvulling op professionele zorg, nooit een vervanging. Het is geen behandeling van verslaving en het voorkomt geen terugval. Stoppen met alcohol, benzodiazepinen of opioïden kan gevaarlijke ontwenningsverschijnselen geven en hoort onder medische begeleiding te gebeuren. Thuisarts.nl schrijft: "Als je al lange tijd veel drinkt, moet je altijd samen met een arts stoppen en niet alleen" (Thuisarts.nl). Jellinek waarschuwt dat in één keer stoppen na hevig gebruik kan leiden tot een delirium of epileptische aanvallen, en raadt professionele begeleiding aan (Jellinek).
Intense ademtechnieken, zoals hyperventilatie, holotroop ademwerk, Wim Hof-achtige rondes of langdurig verbonden ademen, zijn geen hulpmiddel bij trek. Ze passen hooguit met begeleiding en buiten acute ontwenning.
- Wat adem kan zijn
- Een rustig anker naast je zorg, op momenten die je zelf kiest.
- Wat adem niet vervangt
- Medische begeleiding bij afkicken, je huisarts, de verslavingszorg of medicijnen die je zijn voorgeschreven.
- Wanneer je hulp zoekt
- Bij ontwenningsklachten na het stoppen, of als oefeningen je onrustiger maken: bel je huisarts of behandelaar.
Denk je aan zelfmoord? Ga naar 113.nl. Bij direct gevaar: 112.
Coaching bij Spiriators is geen therapie en geen vervanging van medische zorg; wie medische behandeling voor verslaving nodig heeft, wordt doorverwezen. Wil je adem een vaste plek geven naast je zorg, dan kun je kijken naar 1:1 ademcoaching. Meer achtergrond over je zenuwstelsel vind je in het e-book Zenuwstelsel reset, en meer oefeningen en vormen in de ademwerkgids. Heb je een vraag over hoe adem bij jouw situatie past, dan kun je via contact een kennismaking plannen.
Pro-tip: Schrijf de stopregels en de crisisregel op een briefje en leg het bij je ademplek. Op een spannend moment is iets lezen makkelijker dan iets bedenken.
Herstel gaat zelden in een rechte lijn. Adem kan een van de dingen zijn die je bij je draagt, naast de mensen en de zorg die er al zijn. Je mag oefenen, je mag stoppen en je mag altijd terug naar professionele hulp. Je hoeft jezelf niet eerst te repareren om te mogen beginnen. Het gaat om herinneren: steeds opnieuw terugkeren naar een rustige uitademing, ook na een moeilijke dag.



